Grobovi u crkvenoj porti

Zahvaljujući agitaciji na terenu Nikodija Stojanovića Tatka, Kirila Mihajlovskog Grujice i drugih istaknutih pripadnika partizanskog pokreta, krajem 1941. i početkom 1942. godine formirane su partizanske desetine u više sela u Dobriču: u Azbresnici, Aleksandrovu, Baličevcu, Biljegu, Bučiću, Dešilovu, Dudulajcu, Devči, Donjoj Rasovači, Kovanluku, Krajkovcu, Lepaji, Rožini, Čuburi…

U više podjastrebačkih sela u dvorištima simpatizera partizana bile su iskopane zemunice za odmor posle akcija, lečenje ranjenih, kao i za skladištenje oružja i municije. Krajem 1941. i početkom 1942. godine sve češće su akcije partizana. Jedna od njih je napad Malojastrebačke čete na mramorski most, kada je on eksplozivom onesposobljen za saobraćaj.

Foto: Vidi Srbiju

Kao odgovor na te partizanske akcije, početkom februara 1942. pokrenuta je ofanziva protiv njih, u  kojoj su učestvovali nedićevci i četnici Koste Pećanca. Podaci o odnosu snaga se razlikuju, zavisno od izvora. Po Mirčetiću, bilo je oko 3.000 nedićevaca i četnika, a partizana četiri puta manje. Borbe su se vodile od 1. do 3. marta 1942. u reonu Krajkovca i Čubure, a partizani su u toku njih mobilisali i jedan broj seljaka iz dobričkih sela.

Sredinom juna 1942. godine usledila je nova velika vojna akcija na partizane iz Dobriča, u kojoj je učestvovalo oko 3.000 bugarskih vojnika. Akcija je već bila planirana kad je na Debelom brdu zaseda partizana zaplenila automobil bugarskog komandanta 21. divizije, koji se nalazio u Prokuplju. Automobil je pronađen u Krajkovcu u toku operacija koje su počele 15. juna. U znak odmazde Bugari su u Krajkovcu spalili 24 kuće, a od meštana je sakupljen novac kao obeštećenje za automobil koji je nakon zaplene spaljen.

U avgustu 1942. pokrenuta je nova, takozvana Aćimovićeva potera. Njom je rukovodio Nedićev ministar unutrašnjih poslova Milan Aćimović, sa ciljem da se potpuno unište partizani u ovom delu Srbije. Za ovu ofanzivu bilo je angažovano oko 10.000 vojnika.

Foto: Vidi Srbiju

Aćimovićeva potera počela je 10. avgusta i trajala je do 18. septembra 1942. Verovatno zbog izdaje jednog partizana, u zemunici na Bačevištu na Malom Jastrepcu 13. avgusta bila je otkrivena grupa partizana. Njih petoro, među kojima i Nikolije Stojanović Tatko, izvršilo je samoubistvo, da ne bi živi pali u ruke neprijatelja. Nekoliko njih se predalo, od kojih su četvorica odmah streljani. Sledećeg dana tela ubijenih partizana bila su izložena na trgu u Prokuplju. Uhvaćeni partizani su mučeni u zatvorima u Prokuplju i Leskovcu, a zatim oterani u logor na Crvenom krstu i streljani.

Okršaji partizana sa Bugarima, nedićevcima i četnicima nastavljeni su i nakon Aćimovićeve potere. Tako je u noći između 7. i 8. oktobra 1942. godine stotinak partizana napalo bugarsku posadu koja je obezbeđivala mramorski most.

Krajem decembra 1942. Bugari su u Dudulajcu, Azbresnici, Krajkovcu, Kovanluku, Devči, Lepaji, Rožini, Oblačini, Dešilovu, Arbanascu, Gradištu i Balajncu ubili 65 seljaka pod optužbom da su saradnici partizana. Ubistvima su prethodila okupljanja seljaka na zborovima tokom noći, gde su ispitivani, tučeni i na različite načine zlostavljani. Mnoge su najpre izboli bajonetima pa ih onda dotukli mecima. U Krajkovcu je tada streljano 23 seljaka. Osim Krajkovčana, streljana su i 4 seljaka iz Vrćanovice i Klisurice. Najveći broj streljanih sahranjen je u dvorištu krajkovačke crkve.

Ključne reči

Ostavite komentar

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena.

Back to top button
Close